Niektóre ważą zaledwie pół kilograma. Są tak maleńkie, że mieszczą się niemal w dłoniach dorosłego człowieka. Ich pierwszym domem zamiast dziecięcego łóżeczka bywa inkubator, a pierwsze dni życia to niekiedy walka o każdy oddech. Wcześniaki – najmniejsi pacjenci, którzy każdego dnia udowadniają, że siły nie mierzy się kilogramami. Dziś, 17 listopada, jest doskonała okazja, by opowiedzieć ich historię. Choć od tego roku Światowy Dzień Wcześniaka ma już inną datę.

Przez lata 17 listopada był dniem szczególnym dla rodziców wcześniaków, lekarzy i pielęgniarek, którzy pomagają najmniejszym dzieciom rozpocząć życie. To właśnie wtedy na całym świecie zwracano uwagę na maluchy, które przyszły na świat zbyt wcześnie. W tym roku nastąpiła jednak zmiana. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zdecydowała o przeniesieniu obchodów na 15 listopada, aby nie nakładały się one na kampanię poświęconą eliminacji raka szyjki macicy.
W Regionalnym Centrum Zdrowia w Lubinie o najmniejszych bohaterach nie zapomniano. 15 listopada okna szpitala rozświetliły się na fioletowo – kolor, który jest symbolem wcześniactwa, nadziei i solidarności z rodzinami przedwcześnie urodzonych dzieci.
Ciąża trwa zwykle około 40 tygodni. Czasem jednak maluch postanawia pojawić się na świecie wcześniej, niż ktokolwiek się spodziewał. I choć rodzice z niecierpliwością czekają na pierwsze spotkanie, taki przyspieszony poród często oznacza strach, niepewność i wiele pytań.

– Wcześniakiem jest dziecko, które urodziło się przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży. Takie dzieci zwykle potrzebują więcej naszej opieki, zwłaszcza te najmniejsze – wyjaśnia Ewa Gramiak, kierownik Oddziału Neonatologicznego z Pododdziałem Patologii Noworodka w Regionalnym Centrum Zdrowia w Lubinie.
W lubińskim szpitalu takich małych pacjentów nie brakuje. W ubiegłym roku przyszło tu na świat 1233 dzieci, w tym 46 wcześniaków. W 2026 roku do tej pory odnotowano około 1050 porodów, a wśród nowo narodzonych maluchów znalazło się 38 dzieci, które pospieszyły się z przyjściem na świat.
Dla większości noworodków pierwsze chwile życia oznaczają ciepło ramion mamy. Wcześniaki nie zawsze mogą od razu cieszyć się taką bliskością. Ich organizmy bywają jeszcze zbyt niedojrzałe, by samodzielnie poradzić sobie z wyzwaniami, jakie stawia przed nimi świat.
– Te dzieci wymagają przede wszystkim ciepła. Do tego służą nam inkubatory, których mamy kilkanaście na oddziale. Pomagają one maluchom w pierwszych dniach życia – tłumaczy Ewa Gramiak.

Jak długo wcześniak musi w nim pozostać? Nie ma jednej odpowiedzi. – Każdy przypadek jest indywidualny. Dziecko przebywa w inkubatorze tak długo, jak tego potrzebuje – podkreśla lekarka.
Niektórym maluchom wystarczy zapewnienie ciepła i obserwacja. Inne potrzebują znacznie większego wsparcia. Ich płuca nie zawsze są gotowe do samodzielnego oddychania, dlatego konieczne bywa zastosowanie specjalistycznej aparatury.
Lubiński oddział dysponuje zarówno urządzeniami wspomagającymi oddychanie w sposób nieinwazyjny, jak i respiratorami, które mogą przejąć część pracy niedojrzałego układu oddechowego.
Czasami konieczne jest również podawanie składników odżywczych i płynów bezpośrednio do organizmu dziecka. W przypadku tak maleńkich pacjentów nie ma miejsca na przypadek. Każdy mililitr musi być dokładnie wyliczony.
Ewa Gramiak jest lekarzem od ponad 30 lat. W lubińskim szpitalu pracuje od sześciu. Przez ten czas widziała wiele dzieci, których początek życia był wyjątkowo trudny. Najmniejszy noworodek, którego intubowała na początku swojej kariery, ważył zaledwie 430 gramów. W Lubinie najmniejszy taki pacjent ważył 500 gramów. Tak skrajnie niedojrzałe dzieci wymagają jednak opieki w ośrodkach o najwyższym, trzecim stopniu referencyjności. Dlatego w razie potrzeby z Lubina trafiają do specjalistycznych szpitali w Legnicy lub Wrocławiu.

– My zajmujemy się przede wszystkim dziećmi urodzonymi mniej więcej od 32. tygodnia ciąży – wyjaśnia kierownik oddziału.
Wśród lubińskich wcześniaków są dzieci ważące ponad dwa kilogramy, ale zdarzają się również znacznie mniejsze, o masie 1500 czy 1800 gramów. Niektóre z nich cierpią dodatkowo na hipotrofię, czyli mają zbyt niską masę ciała w stosunku do wieku ciążowego.
Choć medycyna dysponuje dziś coraz nowocześniejszym sprzętem, w opiece nad wcześniakami niezwykle ważne pozostaje coś, czego nie zastąpi nawet najlepsza aparatura – mleko mamy.
To właśnie ten pierwszy pokarm, bogaty w składniki odpornościowe i odżywcze, ma ogromne znaczenie dla niedojrzałego organizmu noworodka.
– Bardzo staramy się, aby dzieci, które rodzą się u nas przedwcześnie, jako pierwszy pokarm otrzymywały właśnie siarę mamy. Nawet jeżeli maluch jest niewydolny oddechowo, jest bardzo mały i musi trafić do inkubatora, dbamy o to, żeby ten pierwszy pokarm do niego dotarł – opowiada Ewa Gramiak.

Mama odciąga wówczas niewielką ilość siary, która trafia do strzykawki, a następnie jest podawana dziecku w sposób dostosowany do jego stanu.
– Opieka nad wcześniakami bardzo się zmieniła. Wszystko idzie naprawdę ku lepszemu – podsumowuje Ewa Gramiak.











