Przemoc rówieśnicza od lat pozostaje jednym z najpoważniejszych problemów, z jakimi mierzą się dzieci i młodzież. Dziś nie ogranicza się już wyłącznie do szkolnych korytarzy czy boiska. Coraz częściej przenosi się do Internetu, gdzie obraźliwe komentarze, wykluczanie z grup, publikowanie kompromitujących materiałów czy anonimowy hejt mogą towarzyszyć młodym ludziom przez całą dobę. To sprawia, że ofiara przemocy często nie ma miejsca, w którym mogłaby poczuć się bezpiecznie.
Choć wielu dorosłych nadal określa takie zachowania mianem „dziecięcych żartów” lub „zwykłych konfliktów”, ich konsekwencje mogą być bardzo poważne. Przemoc rówieśnicza to celowe i powtarzające się działania mające na celu skrzywdzenie, poniżenie, zastraszenie lub wykluczenie drugiej osoby. Może przybierać formę przemocy fizycznej, psychicznej, słownej, społecznej oraz cyberprzemocy. Obejmuje ona odpowiednio zadawanie bólu fizycznego, poniżanie i zastraszanie, obrażanie słowne, wykluczanie z grupy oraz nękanie z wykorzystaniem Internetu i urządzeń elektronicznych.
Skala zjawiska jest alarmująca. Z raportu „Przemoc rówieśnicza 2026”, opracowanego na podstawie badania przeprowadzonego wśród 141 911 uczniów i uczennic w wieku 10–17 lat, wynika, że aż 87% młodych ludzi doświadczyło przynajmniej jednej formy przemocy rówieśniczej. Fizycznej przemocy doświadczyło 75% badanych, 63% zetknęło się z cyberprzemocą, 31% padło ofiarą bullyingu (dotyczy długotrwałego, celowego nękania, wykorzystywania siły fizycznej lub psychicznej w celu zdominowania i skrzywdzenia rówieśnika lub rówieśniczki) a 20% cyberbullyingu (nękania z wykorzystaniem Internetu i urządzeń elektronicznych).Najczęściej zgłaszanymi formami przemocy są wyśmiewanie i krytykowanie wyglądu (58%), otrzymywanie obraźliwych wiadomości w Internecie (56%), wykluczanie z grup rówieśniczych lub internetowych społeczności (53%) oraz celowe uderzenia (53%). Niepokoją również przypadki gróźb, rozsyłania kompromitujących materiałów, kradzieży czy zmuszania do niechcianych zachowań.
Cyberprzemoc jest szczególnie niebezpieczna, ponieważ Internet daje sprawcom poczucie anonimowości, a obraźliwe treści mogą rozprzestrzeniać się błyskawicznie i pozostawać dostępne przez długi czas. Wielu nastolatków nie mówi dorosłym o tym, czego doświadcza w sieci. Powodem jest wstyd, lęk przed oceną lub przekonanie, że nikt nie potraktuje problemu poważnie.
Skutki przemocy rówieśniczej sięgają daleko. Dzieci i nastolatki, które regularnie doświadczają agresji ze strony rówieśników, często tracą poczucie własnej wartości, wycofują się z życia społecznego i przestają wierzyć we własne możliwości. Długotrwałe narażenie na hejt i odrzucenie może prowadzić do przewlekłego stresu, który może być czynnikiem spustowym w rozwoju zaburzeń lękowych, depresji, problemów z nauką, a także dolegliwości psychosomatycznych, takich jak bóle głowy, problemy ze snem.
Eksperci zwracają uwagę, że jednym z najważniejszych czynników chroniących przed przemocą jest rozwijanie empatii. Badania pokazują, że uczniowie o wysokim poziomie empatii znacznie rzadziej stosują przemoc wobec innych niż osoby, które mają trudności z rozpoznawaniem emocji i potrzeb swoich rówieśników. To pokazuje, jak ogromne znaczenie profilaktyczne ma edukacja emocjonalna oraz budowanie kultury wzajemnego szacunku już od najmłodszych lat.
Niepokojący jest również fakt, że wiele przypadków przemocy nigdy nie zostaje zgłoszonych. Co trzeci młody człowiek przyznał, że mimo wiedzy o krzywdzeniu rówieśnika nikomu o tym nie powiedział. Najczęściej wskazywano przekonanie, że sytuacja nie jest wystarczająco poważna, brak wiedzy, do kogo zwrócić się o pomoc, lub zwyczajny strach przed reakcją otoczenia.
Co mogą zrobić rodzice?
Rodzice odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu przemocy i wspieraniu dziecka, które jej doświadcza. Przede wszystkim warto codziennie rozmawiać z dzieckiem nie tylko o ocenach, ale także o relacjach z rówieśnikami i o tym, jak czuje się w szkole oraz w Internecie. Atmosfera zaufania sprawia, że młody człowiek chętniej opowie o trudnych doświadczeniach.
Warto zwracać uwagę na sygnały ostrzegawcze, takie jak nagłe wycofanie z kontaktów z rówieśnikami, niechęć do chodzenia do szkoły, pogorszenie wyników w nauce, zmiany nastroju, problemy ze snem czy unikanie korzystania z telefonu lub przeciwnie, silne zdenerwowanie po otrzymaniu wiadomości.
Jeżeli dziecko opowie o przemocy, najważniejsze jest spokojne wysłuchanie go i okazanie wsparcia. Nie należy bagatelizować sytuacji ani obwiniać dziecka. Warto wspólnie ustalić kolejne kroki, zabezpieczyć dowody cyberprzemocy, zgłosić sprawę wychowawcy lub szkole, a w razie potrzeby skorzystać z pomocy psychologa. W przypadku przemocy internetowej należy również zgłaszać obraźliwe treści administratorom serwisów.
Rodzice mogą także uczyć dzieci empatii, odpowiedzialności za słowa oraz zasad bezpiecznego korzystania z Internetu. Równie ważne jest pokazywanie, że bycie świadkiem przemocy zobowiązuje do reakcji, a zgłoszenie krzywdzącej sytuacji dorosłym nie jest donoszeniem, lecz udzieleniem pomocy osobie, która jej potrzebuje.
Przemoc rówieśnicza nie jest problemem, który zniknie sam. Wymaga zaangażowania rodziców, nauczycieli, specjalistów i całego środowiska szkolnego. Tylko wspólne działania, szybka reakcja oraz budowanie relacji opartych na szacunku i empatii mogą sprawić, że szkoła i Internet staną się bezpieczniejszym miejscem dla wszystkich dzieci i nastolatków.
Źródło danych:
Raport „Przemoc rówieśnicza 2026”, badanie CAWI przeprowadzone wśród 141 911 uczniów i uczennic w wieku 10–17 lat (listopad 2025 – luty 2026).
Strona dotycząca projektu IMPACT, https:// impact.fdds.pl/, (dostęp: 29.06.2026)
Strefa Wiedzy | Fundcja UNIQA, https://fundacjauniqa.pl/strefa-wiedzy/
AUTOR: Angelika Gaik, terapeuta środowiskowy DCZPDM w Lubinie
