Od stycznia 2026 roku wchodzą w życie zmiany dotyczące zwolnień lekarskich i orzecznictwa. Nowelizacja została podpisana 7 stycznia przez Prezydenta RP i ma zapewnić bardziej przejrzyste zasady korzystania z L4, usprawnić proces orzekania oraz wyeliminować część absurdów, które dotąd pojawiały się podczas kontroli ZUS.
Jak czytamy stronie ministerstwa rodziny, pracy i polityki społecznej, okres zwolnienia chorobowego powinien być przeznaczony na powrót do zdrowia i odpoczynek, a nie wiązać się ze stresem i niepewnością wynikającymi z niejasności przepisów. Nowa ustawa po raz pierwszy wprowadza do przepisów definicje „pracy zarobkowej” oraz „aktywności sprzecznej z celem zwolnienia”. Dzięki temu osoby przebywające na L4 nie będą musiały obawiać się, że zwykłe, codzienne czynności, takie jak wyjście do sklepu po artykuły spożywcze czy odprowadzenie dziecka do przedszkola, zostaną uznane za nadużycie. Jak podkreśla rząd, czynności te mają pozostać dozwolone, o ile nie stoją w sprzeczności z celem zwolnienia.
Zgodnie z nowymi regulacjami dopuszczalne będą także tzw. czynności incydentalne, wykonywane w wyjątkowych okolicznościach i niewynikające z polecenia pracodawcy. To m.in. podpisanie pilnego dokumentu czy jednorazowe opłacenie faktury.
– Czynności incydentalne to pojedyncze, wyjątkowe działania, których wykonania wymagają istotne okoliczności – czytamy na stronie rządowej.
Jedną z najbardziej odczuwalnych nowości jest możliwość wykonywania pracy u jednego pracodawcy, nawet jeśli w tym samym czasie pracownik ma L4 u innego. Ma to zastosowanie w sytuacjach, gdy choroba uniemożliwia wykonywanie jednego rodzaju obowiązków, ale pozwala na inne, jak w przypadku chirurga, który nie może operować, ale może prowadzić zajęcia na uczelni. Warunkiem jest zgłoszenie tego pracodawcy i upewnienie się, że praca nie jest sprzeczna z celem zwolnienia.
Zmiany obejmują także system orzecznictwa. Zwolnienia lekarskie będą mogły wystawiać nie tylko lekarze, ale też pielęgniarki oraz fizjoterapeuci, w ściśle określonych przypadkach. Nowe przepisy przewidują również możliwość orzekania w pierwszej i drugiej instancji przez jednego lekarza, a w bardziej skomplikowanych sprawach – skierowanie ich do zespołu trzech lekarzy. Usprawnieniu mają też służyć: wprowadzenie 30-dniowego terminu na wydanie orzeczenia, zwiększenie liczby orzeczników ZUS oraz możliwość wsparcia lekarza przez asystenta medycznego.
ZUS utrzyma, a zdaniem wielu ekspertów również wzmocni, swoje uprawnienia kontrolne. Kontrole będą mogły być prowadzone także po zakończeniu choroby, a kluczową rolę zyska nowo doprecyzowane pojęcie „działania sprzecznego z celem zwolnienia”. To właśnie ono będzie podstawą do oceny, czy zasiłek powinien zostać wstrzymany. Jak podkreślają prawnicy, może to prowadzić do sporów interpretacyjnych, ale jednocześnie pozwoli skuteczniej walczyć z nadużyciami.
Wprowadzone zmiany mają nie tylko uporządkować system zwolnień lekarskich, ale też ułatwić dostęp do świadczeń i zwiększyć transparentność zasad, tak aby zarówno pracownicy, jak i pracodawcy mogli działać w oparciu o jasne reguły.
