Samoocena często jest nazywana w języku potocznym poczuciem własnej wartości, choć te pojęcia w psychologii są różnicowane.

Samoocena dotyczy tego jak ktoś widzi i ocenia siebie samego. Składa się na nią to, co o sobie myślimy oraz to, jak oceniamy swoje możliwości w różnych dziedzinach życia od pracy, nauki, przez relacje z ludźmi, aż po wygląd fizyczny. Ważny wpływ mają doświadczenia danej osobny, jakie relacje ma z innymi, jakie są wobec niej oczekiwania otoczenia. Znaczące jest również to do czego dąży dana osoba. Odnosząc się do dziecka dążymy do tego, aby efektem jego rozwoju była w dorosłości pozytywna i adekwatna samoocena. Dzięki temu jego odporność psychiczna będzie większa, będzie rosła siła do działania i stawiania czoła nowym wyzwaniom, a lęk przed porażką się zmniejszy. Samoocena zmienia się w ciągu naszego życia. To dynamiczny proces, a istotny udział biorą w nim rodzice.
Poczucie własnej wartości dotyczy danej osoby i akceptacji siebie niezależnie od swoich umiejętności, osiągnięć i porażek. Jest to przekonanie o byciu kimś ważnym, niepowtarzalnym. Rozwija się również od urodzenia, a z czasem się stabilizuje. Aby poczucie własnej wartości było wysokie konieczne jest wzmacnianie u dziecku przekonania o tym, że jest istotne i akceptowane takie jakie jest, a jego potrzeby są dostrzegane.
Znaczenie rodzica w życia dziecka w kontekście różnych okresów życia
W zależności od etapu rozwoju dziecka rola rodzica zamienia się, tak jak potrzeby dziecka. W wieku młodszym opiekunowie w znaczny sposób wpływają na to, w jaki sposób zaczyna rozumieć i oceniać siebie.
Niemowlęctwo i wczesne dzieciństwo (0–3 lata)
Na tym etapie maluch dopiero rozpoczyna swoje życie. Zaczyna uczyć się podstawowych umiejętności, rozumienia siebie i otoczenia. Jest to bardzo ważny, który będzie wpływał na jego funkcjonowanie na kolejnych etapach życia. Najważniejsze dla dziecka jest w tym czasie poczucie bezpieczeństwa. Relacja dziecka i rodziców jest w tym czasie najsilniejsza i najbliższa. Ważne z punktu rozwoju dziecka jest nawiązanie bezpiecznej relacji rodziców z dzieckiem. Okazywanie przywiązania do dziecka, miłości wobec niego, tworzenie stabilnego, przewidywalnego otoczenia i poczucia u dziecka, że jego potrzeby są istotne. Obecność rodzica, bliskość pomaga również dziecku lepiej poradzić sobie z emocjami, które dziecko w tym wieku z trudnością reguluje. Samoocena i poczucie własnej wartości powoli w tym okresie się rozwija.
PRZYKŁADY SPOSOBÓW WSPARCIA DZIECKA W TYM WIEKU:
-
Bądź blisko, gdy jesteś potrzebny. Reaguj na sygnały płynące od dziecka, jak karmienie, przytulenie, pocieszenie. Dzięki temu dziecko będzie wzrastać w poczuciu, że świat jest bezpiecznym i przyjaznym miejscem, a jego potrzeby są ważne.
-
Zauważaj jego sukcesy, doceniaj starania. „Widzę, jak starasz się zbudować tę wieżę”, „Ale mocno kopnąłeś piłkę!”. Na tym etapie dziecko potrafi niewiele, lecz szybko się rozwija. Żeby jego motywacja i wiara w siebie była wysoka zauważmy jego działania.
-
Wspieraj u dziecka rozwijanie samodzielności w bezpiecznych granicach i adekwatnie do wieku i możliwości dziecka, jak samodzielne jedzenie, ubieranie się itp. Nowe umiejętności będą stanowiły dla dziecka źródło radości i dumy z własnej sprawczości.

Wiek przedszkolny (3–6 lat)
Przez większą część tego okresu samoocena i poczucie własnej wartości dziecka jest efektem jego wyobrażeń, a nie prawdziwych możliwości. Dziecko często nierealistycznie odnosi się do swoich umiejętności. Ma poczucie, że wiele potrafi. Zapytane, zazwyczaj chętnie wymieni czynności, które wykonuje znakomicie. Oczywiście ponosi również porażki, gdy przeceni swoje możliwości. Jednakże to doświadczenie pomaga mu lepiej poznać siebie i swoje ograniczenia, jak i mocne strony. Na tym etapie dziecko często ma poczucie, że jego rodzice są wszechwiedzący. Dziecko liczy się z ich zdaniem i oceną sytuacji. Warto je uświadamiać, że każdy popełnia błędy, a naturalne jest to, że osoby dorosłe nie wiedzą wszystkiego. Nadal istotne jest zapewnienie mu miłości, stabilności i poczucia bezpieczeństwa, jak i możliwości kontaktu ze światem zewnętrznym, poza domem rodzinnym.
JAK WSPIERAĆ DZIECKO?
-
Chwalmy za włożony wysiłek, a nie za efekt pracy. Zwróćmy uwagę dziecku na to, że uczenie się wymaga czasu i ważne jest to, jak dziecko angażuje się, a oczekiwany efekt z czasem się zazwyczaj pojawi.
-
Stwarzajmy dla dziecka sytuacje do osiągania sukcesów, jak i mierzenia się z wyzwaniami, tak, aby mogło zdobywać i ćwiczyć nowe umiejętności. Dzięki temu dziecko będzie coraz lepiej rozumiało, to co potrafi robić dobrze, a co wymaga jeszcze czasu i dodatkowego wysiłku.
-
Zapewnij dziecku kontakt z innymi np. poprzez pobyt dziecka w placówce edukacyjnej, na placu zabaw. Dla rozwoju dziecka istotne jest poznawania dzieci i dorosłych, który różnią się od tego, co jest dla dziecka znane z domu. Dzięki temu dostrzeże różnorodność osób na świecie, ich mocnych i słabych stron, co będzie miało znaczący wpływ na to, jak dziecko rozumie i widzi siebie i ocenia swoje umiejętności i trudności.
-
Zwróćmy uwagę na zachowanie dziecka, unikajmy uogólnień. Gdy dziecko zachowa się nieodpowiednio skomentujmy jego zachowanie a nie jego cechy. np. „jesteś niegrzeczny”. Mówiąc o dziecku w ten sposób nie dajemy mu szansy na naukę i prób modyfikacji swojego działania. Dziecko zaczyna myśleć, że takie jest i tego nie da się zmienić – „jestem niegrzeczny, nie da się tego zmienić”. Każde dziecko popełnia błędy, ale zwracając uwagę na jego zachowanie pokazujemy mu, co robi niewłaściwie i co powinien robić inaczej np. mówiąc „nie rzucaj kubkiem, bo pęknie”
-
Rozmowy z dzieckiem, które mogą odbywać się w oparciu o dostępna literaturę np. seria książek o sympatycznej postaci, która nazywa się Pinku. Publikacje stworzone przez p.U. Młodnicką i A. Waligórę. Książka i ćwiczenia z serii „Wielka księga supermocy” autorstwa S. Isern, i R. Bonilla pomaga odnaleźć dziecku swoje mocne strony.
Wraz z rozwojem dziecka zmieniają się jego potrzeby i rola najbliższych. Kształtowanie się samooceny i poczucia własnej wartości trwa latami, ale rola rodziny na każdym etapie jest bardzo istotna, o czym warto pamiętać. Jeżeli Państwo obserwujecie niepokojące objawy np. wycofanie, wysoki poziom lęku, trudności w adaptacji do nowych sytuacji, nasilenie zachowań agresywny, problemy w zdobywaniu przez nowych umiejętności lub, gdy macie Państwo wątpliwości odnośnie tego, czy jego rozwój jest prawidłowy, zapraszamy do kontaktu z DCZPDM w Lubinie. W centrum uzyskają Państwo informację czy sytuacja państwa dziecka wymaga wsparcia specjalisty.
Dagna Bielak-Keklak, psychoterapeuta w DCZPDM w Lubinie






